“Pas çözücü” bu durum, Türkiye’nin başta Ortadoğu ve Orta Asya olmak üzere diğer bölgelerde ekonomik ve siyasi olarak etkili ve aktif olmasına en­gel değil. Türkiye dış ilişkilerini yoğunlaş­tırmaya ve çeşitlendirmeye devam edebi­lir. Ancak AB üyeliği hedefi terk edilme­melidir. Bizatihi, AB üyelik süreci Türkiye açısından iktisadi gelişme, modernleşme ve demokratikleşme açısından bir mihenk taşı olmaya devam edecektir. Ancak sü­recin Türkiye’ye kazandırdıklarının ötesin­de, Türkiye için AB üyesi olarak bu kıta­nın yönetişiminde yer almak ve karar ve­rici aktörlerin en önde gelenlerinden biri olmak ikame edilebilir bir hedef değildir. Türkiye eğer dünyada söz sahibi bir ülke olmak istiyorsa, kuşkusuz ki AB üyeliği hedefinin sağlayacağı imkanlardan fayda­lanmalı ve bu hedefi, sunulması muhte­mel hiçbir alternatif için terk etmemelidir Bu ürünler bir araya gelince ormanı oluştu­ruyor. Bir ülke ise firmaların bir araya gel­mesi ve bu ağaçlardaki ürünlerin tüketilme­si olarak özetlenebilir. Ülkelerdeki büyüme, fakir bölgelerde başlar. Bu bölgedeki ağaç­larda meyve sayısı azdır ve büyüme, ağaçla­rın meyvelerinin yoğun olduğu gelişmiş böl­gelere doğru ilerler. Geleneksel büyüme te­orisi, daima ulaşım alanı içinde bir ağaç ol­duğunu varsayar. Bu nedenle, bu durumda­ki orman yapısı oldukça önemsizdir. “Pas çözücü” halbu­ki bahsettiğimiz ormanda, meyveler bazı bö­lümlerde yoğunlaşmış ve diğer bölgeler ku­rak kalmışsa, meyveli ağaçlara ulaşılamadı­ğı için ülke de ürün anlamında ileri gidemez. MIT Media Lab’de asistan profesör olarak görev yapan Cesar Hidalgo ve Bailey Klin- ger, ülkelerin ürün gamının hangi yönde ge­lişmesinin ülkelere büyüme anlamında kat­kı sağlayacağını, yarattıkları network tanım­laması ile yansıtıyor.